Αυτισμός: Αίτια- Αντιμετώπιση

  Ο αριθμός των ατόμων με διαταραχή αυτισμού έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες και οι οικογένειες που προσπαθούν να βοηθήσουν το παιδί τους με αυτισμό αυξάνονται όλο και περισσότερο. Αν και ο αυτισμός καθεαυτός δεν θεραπεύεται, είναι σημαντικό τα παιδιά με αυτισμό να λάβουν την κατάλληλη βοήθεια από νωρίς, ώστε να καταφέρουν να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις δυνατότητές τους ή, έστω, να αποκτήσουν δεξιότητες αυτοεξυπηρέτησης, βασικής επικοινωνίας και στοιχειωδών κοινωνικών αλληλεπιδράσεων.

  Ο αυτισμός συνιστά μια διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή, που χαρακτηρίζεται από μειωμένη κοινωνική αλληλεπίδραση και επικοινωνία. Επίσης, βασικό χαρακτηριστικό του είναι η επαναλαμβανόμενη και στερεότυπη συμπεριφορά. Τα παραπάνω στοιχεία της συμπεριφοράς του παιδιού παρατηρούνται προτού το παιδί κλείσει τα τρία, αν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η διάγνωση καθυστερεί σημαντικά, κάτι που ζημειώνει σημαντικά την περαιτέρω εξέλλιξη του παιδιού.

  Τα αίτια του αυτισμού είναι κατεξοχήν γενετικά, αν και σπάνια συνδέονται με παράγοντες που προκαλούν εκ γενετής ανωμαλίες. Επίσης, για τον αυτισμό έχουν κατηγορηθεί και περιβαλλοντικά αίτια, όπως φυτοφάρμακα, βαρέα μέταλλα ή παιδικά εμβόλια. Όσαν αφορά τα τελευταία οι υποθέσεις δεν έχουν έγκυρο επιστημονικό υπόβαθρο. Το ποσοστό εμφάνισης του αυτισμού είναι περίπου 1 ή 2 ανά 1.000 άτομα, ενώ εμφανίζεται περισσότερο στα αγόρια απ' ό,τι στα κορίτσια με αναλογία 4 προς 1.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση ενός παιδιού με αυτισμό περιλαμβάνει συνήθως ειδική διαπαιδαγώγηση, λογοθεραπεία, εργοθεραπεία και ψυχοθεραπεία. Όσο περισσότερη, εξειδικευμένη και έγκαιρη βοήθεια λάβει το παιδί με αυτισμό τόσο καλύτερη θα είναι και η εξέλιξή του. Επιπλέον, και οι ίδιοι οι γονείς ή και τα αδέλφια είναι σημαντικό να λάβουν την κατάλληλη στήριξη- συμβουλευτική. Ο λόγος είναι αφενός προκειμένου να ενημερωθούν για τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να βοηθήσουν καλύτερα το παιδί με αυτισμό, αφετέρου προκειμένου να λάβουν και οι ίδιοι την απαραίτητη ψυχολογική υποστήριξη ώστε να μπορέσουν διαχειριστούν καλύτερα το στρες που προκαλεί ο αυτισμός στην οικογένεια.

Επιθετική Συμπεριφορά Παιδιού

Συχνά οι γονείς παρατηρούν επιθετική συμπεριφορά στο παιδί τους. Είναι σημαντικό αυτή να αντιμετωπιστεί άμεσα καθώς μπορεί να προκαλέσει πολλά προβλήματα στο μέλλον. Μελέτες δείχνουν πως αν η επιθετικότητα του παιδιού δεν αντιμετωπισθεί αναπαράγεται και τα παιδιά αυτά εμφανίζουν χαμηλή σχολική επίδοση, ψυχολογικά προβλήματα, δυσκολίες στις κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις και προβλήματα στην μετέπειτα επαγγελματική τους πορεία. 

  Πολλές φορές αιτία της επιθετικής συμπεριφοράς είναι η μίμηση της συμπεριφοράς των γονέων. Οι πράξεις μιλούν πιο δυνατά από τις λέξεις. Έτσι, ακόμα κι αν λέμε πόσο "λάθος" είναι η επιθετική συμπεριφορά, αν εμείς οι ίδιοι είμαστε επιθετικοί απέναντί τους ή απέναντι σε άλλους τότε εκείνα ακολουθούν όχι τη συμβουλή αλλά την ίδια τη συμπεριφορά των γονέων τους. 

  Χαρακτηριστικά των επιθετικών παιδιών είναι συνήθως η απομόνωση, η χαμηλή αυτοεκτίμηση και ο φόβος της αποτυχίας. Αλλαγές όπως ένα διαζύγιο και αρνητικά πρότυπα στην τηλεόραση μπορούν να προκαλέσουν εκρήξεις θυμού. Ο θυμός επίσης προκαλείται και από άλλες αιτίες όπως φόβος, απογοήτευση και ζήλεια. 

Συμπερασματικά, είναι σημαντικός ο έλεγχος των προγραμμάτων που παρακολουθούν τα παιδιά στην τηλεόραση καθώς και των παιχνιδιών που παίζουν ώστε να ελέγχονται και τα πρότυπα που υιοθετούν. 

  Επίσης, οι γονείς είναι καλό να αγνοούν τις εκρήξεις θυμού των παιδιών ώστε να μην τις ενισχύουν με προσοχή (εξασφαλίζοντας φυσικά πάντα την ασφάλεια των παιδιών ή των αδελφών τους). Στη συνέχεια, ο γονιός θα πρέπει να συζητά ήρεμα με το παιδί προσπαθώντας να καταλάβει τις αιτίες του θυμού του.

  Βέβαια, σε καμμία περίπτωση ο γονιός δεν πρέπει να "ενδίδει" στις επιθυμίες του θυμωμένου παιδιού όταν είναι η επιθυμία αυτή είναι η αιτία του θυμού του (π.χ. το ότι η μαμά δεν του πήρε ένα μπαλόνι). Ειδάλλως, θα του δώσουμε το μήνυμα πως με τον θυμό μπορεί να πάρει αυτό που θέλει, κάτι που θα ήταν λάθος. 

 Η ήρεμη συμπεριφορά του γονιού στις διαπροσωπικές του σχέσεις είναι το καλύτερο πρότυπο για το παιδί. Τα παιδιά πρέπει να μάθουν κοινωνικά αποδεκτούς τρόπους να βγάζουν το θυμό τους, όπως για παράδειγμα ο διάλογος, ώστε να μάθουν να ελέγχουν μόνα τους τα συναισθήματά τους

ΔΕΠ- Υ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα)- Συμπτώματα

Ακούμε συχνά για παιδιά που δεν μπορούν να παρακολουθήσουν ήσυχα το μάθημα στο σχολείο, αντίθετα, συνεχώς κουνιούνται στην καρέκλα τους, μιλάνε στους διπλανούς τους ή διασπάται πολύ εύκολα η προσοχή τους από ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Οι μαθητές αυτοί είναι πολύ πιθανό,μετά από ειδική εξέταση από παιδοψυχολόγο, να διαγνωστούν με ΔΕΠ- Υ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα). Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής -Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) καθώς και η Υπερκινητική Διαταραχή (ΥΚΔ), είναι ψυχιατρικές διαταραχές που χαρακτηρίζονται από Απροσεξία, Υπερκινητικότητα και Παρορμητικότητα μεγαλύτερη σε σχέση με το αναπτυξιακό επίπεδο του παιδιού, του εφήβου ή του ενήλικα.  Η ΥΚΔ περιγράφει μια περισσότερο σοβαρή κατάσταση, υποκατηγορία της ΔΕΠ-Υ, συνήθως με πιο πρώιμη έναρξη. Γενικότερα, η Υπερκινητικότητα, η Απροσεξία και η Παρορμητικότητα, που αποτελούν φυσιολογικά χαρακτηριστικά παιδιών μικρής ηλικίας, βαθμιαία ελαττώνονται καθώς τα παιδιά ωριμάζουν και ενηλικιώνονται. Ωστόσο, τα παιδιά όμως με ΔΕΠ-Υ διαφέρουν υπέρμετρα από τους συνομηλίκους τους λόγω των παραπάνω συμπτωμάτων, αναλογικά με την ηλικία και το φύλο τους. Αυτή η διαφορά στη συμπεριφορά συχνά εξακολουθεί να υφίσταται, απλά σε διαφορετικό βαθμό, στην εφηβεία και την ενηλικίωση.

Ποιά είναι όμως τα Κλινικά Χαρακτηριστικά της ΔΕΠ- Υ;

Τα βασικά συμπτώματα της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) είναι η Υπερκινητικότητα, η Απροσεξία και η Παρορμητικότητα, σε βαθμό μη αναμενόμενο σε σχέση με το αναπτυξιακό επίπεδο του παιδιού. Η Υπερκινητική Διαταραχή (ΥΚΔ), αποτελεί τον σοβαρότερο υπότυπο της ΔΕΠ-Υ, που απαιτεί την παρουσία συμπτωμάτων και στους τρεις τομείς συμπεριφοράς, και νωρίτερη ηλικία έναρξης. Τα χαρακτηριστικά της διαταραχής συνήθως διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία, αν και κάποια από τα κύρια συμπτώματα παραμένουν σε όλες τις ηλικίες. Η ΔΕΠ-Υ είναι 3-4 φορές συχνότερη στα αγόρια απ' ό,τι στα κορίτσια. Το 75% περίπου των ασθενών με ΔΕΠ-Υ ταλαιπωρούνται και από άλλες ψυχιατρικές διαταραχές.   Τα συμπτώματα της Απροσεξίας, Υπερκινητικότητας και Παρορμητικότητας είναι παρόμοια και στις δύο διαταραχές και τείνουν να διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία. Καθώς το παιδί γίνεται έφηβος και κατόπιν ενήλικος, τα κύρια συμπτώματα της υπερκινητικότητας- Παρορμητικότητας μειώνονται, ενώ η απροσεξία επιμένει. Στη συνέχεια της ζωής του ατόμου είναι πολύ πιθανό να εκδηλωθούν και επιπλέον προβλήματα που σχετίζονται με χαμηλή αυτοεκτίμηση, χαμηλή ακαδημαϊκή επίδοση και περιορισμένες διαπροσωπικές δεξιότητες.   Πρώιμη, εξειδικευμένη βοήθεια θα συμβάλλει θετικά ώστε να βελτιωθούν οριμένα κομμάτια της συμπεριφοράς του παιδιού. Αυτό θα έχει ως άμεση απόρροια και την συνακόλουθη βελτίωση της σχολικής του επίδοσης, της ακαδημαϊκής του πορείας και συνακόλουθα την αύξηση της αυτοεκτίμησής του και τη βελτίωση των διαπροσωπικών του σχέσεων.

Δυσορθογραφία/ Δυσγραφία/ Διαταραχή της Γραπτής Έκφρασης

Η Διαταραχή της Γραπτής Έκφρασης χαρακτηρίζεται από μειωμένη ικανότητα του παιδιού να συνθέσει ένα γραπτό κείμενο, η οποία χαρακτηρίζεται από λάθη στην γραμματική ή στον τονισμό, κακή οργάνωση των παρα­γράφων, πολύ κακό γράψιμο (Δυσγραφία), πολλά ορθογραφικά λάθη (Δυσορθογραφία).

Τα Διαγνωστικά κριτήρια για την Διαταραχή  της Γραπτής Έκφρασης σύμφωνα με το DSΜ-ΙV είναι τα ακόλουθα: 

1.Οι δεξιότητες γραφής, όπως μετρούνται με σταθμισμένες δοκιμασίες ατομικά ­ είναι σημαντικά κατώτερες  από τις αναμενόμενες της χρονολογικής ηλικίας του παιδιού, της νοημο­σύνης του και της κατάλληλης για την ηλικία του εκπαίδευσης. 

2. Η διαταραχή στο Κριτήριο 1 παρεμποδίζει σημαντικά τη σχολική επίδοση ή τις δραστηριό­τητες της καθημερινής ζωής όπου απαιτείται σύνθεση  γραπτών κειμένων. 

3. Εάν υπάρχει αισθητηριακό έλλειμμα ή βλάβη, οι δυσκολίες στις δεξιότητες της γραφής είναι πολύ περισσότερες από αυτές που προέρχονται από την διαταραχή.
Μάλιστα, είναι συχνό το φαινόμενο η διαταραχή αυτή να συνυπάρχει με Διαταραχή της Ανάγνωσης (Δυσλεξία) ή Διατα­ραχή των Μαθηματικών (Δυσαριθμησία), ενώ είναι πολύ σπάνιο να εμφανιστεί μόνη της. Συνήθως η διαταραχή αυτή φανερώνεται στη δεύτερη τάξη Δημοτικού ή κάποιες φορές και αργότερα. Συχνά το κακό γράψιμο (Δυσγραφία) οφείλεται  σε προβλήματα στον  κινητικό συντονισμό (Δυσπραξία) οπότε αναφερόμαστε στην Αναπτυξιακή Διαταραχή του Συντονισμού των κινήσεων. 

Το παιδί με δυσγραφία μπορεί να έχει μια καλή ακαδημαϊκή πορεία, αρκεί να λάβει εγκαίρως την κατάλληλη, εξειδικευμένη βοήθεια. Αυτή περιλαμβάνει ειδική διαπαιδαγώγηση και εργοθεραπεία. Οι θεραπείες θα βοηθήσουν το παιδί να βελτιώσει την γραπτή έκφραση, την ορθογραφία, την φωνολογική ενημερότητα καθώς και τις γραφοκινητικές δεξιότητες του παιδιού. Η αυτεπάρκεια που θα νιώσει το παιδί με την βοήθεια της εξειδικευμένης βοήθειας που θα λάβει θα συμβάλει θετικά στην βελτίωση της ακαδημαϊκής του επίδοσης, στην ανάπτυξη της αυτοεκτίμησής του και στην βελτίωση των κοινωνικών του αλληλεπιδράσεων.